Wyrażanie sprzeciwu (mais, cependant itp.)
B1Co to znaczy „wyrażanie sprzeciwu” i po co tego używać?
Wyrażanie sprzeciwu (opposition, contraste, concession) to sposób łączenia zdań lub fraz, gdy chcemy pokazać różnicę, przeciwieństwo albo ustosunkować się do oczekiwania (np. "mimo że"). W języku francuskim istnieje wiele spójników i wyrażeń: mais, pourtant, cependant, toutefois, néanmoins, par contre, en revanche, bien que, malgré itd. Niektóre z nich łączą dwa równorzędne elementy (coordinating), inne wprowadzają zdanie podrzędne i wymagają określonego trybu (subjonctif lub indicatif).
Ten artykuł wyjaśnia, kiedy i dlaczego używać poszczególnych łączników, jak je stawiać w zdaniu, jakie formy są formalne/kolokwialne oraz typowe błędy do uniknięcia. Wszystkie przykłady są podane po francusku z tłumaczeniem na polski.
Kontrast vs koncesja
Kontrast
Kontrast pokazuje różnicę między dwoma faktami bez wskazywania, że jedno unieważnia drugie.
- Francuski: Il aime le café, mais il n'aime pas le thé. — Polski: Lubi kawę, ale nie lubi herbaty.
- Francuski: Elle est timide; en revanche, son frère est très sociable. — Polski: Ona jest nieśmiała; natomiast jej brat jest bardzo towarzyski.
Koncesja
Koncesja (concession) przyznaje prawdziwość pewnego faktu, ale pokazuje, że mimo to coś innego ma miejsce. W wielu konstrukcjach koncesyjnych używa się subjonctivu (bien que, quoique).
- Francuski: Bien qu'il soit malade, il est venu au travail. — Polski: Chociaż był chory, przyszedł do pracy.
- Francuski: Même s'il pleut, nous sortirons. — Polski: Nawet jeśli będzie padać, wyjdziemy.
Jak się tworzy i które spójniki użyć?
- mais — podstawowy spójnik "ale"; łączy dwa równorzędne zdania lub części zdania.
- Je veux venir, mais je suis malade. — Chcę przyjść, ale jestem chory.
- Il est riche mais modeste. — Jest bogaty, ale skromny.
- par contre — "za to", potoczne, często używane w mowie.
- Il ne mange pas de viande; par contre, il adore le poisson. — On nie je mięsa; za to uwielbia ryby.
- en revanche — bardziej neutralne/formalne niż par contre; "natomiast".
- Elle a raté l'examen; en revanche, elle a beaucoup d'expérience. — Nie zdała egzaminu; natomiast ma dużo doświadczenia.
- au contraire — "wręcz przeciwnie", służy do zdecydowanego zaprzeczenia wcześniejszej tezie.
- Ce n'est pas un problème; au contraire, c'est une opportunité. — To nie problem; wręcz przeciwnie, to okazja.
- pourtant — "jednak, a jednak"; często wskazuje na zaskoczenie.
- Il a beaucoup étudié; pourtant, il a échoué. — Dużo się uczył; jednak nie zdał.
- Elle voulait venir; elle n'est pourtant pas venue. — Chciała przyjść; a jednak nie przyszła.
- cependant — formalniejsze, podobne do "pourtant".
- Il a promis; cependant, il n'a rien fait. — Obiecał; jednak nic nie zrobił.
- toutefois — formalne; literackie/urzędowe.
- Le projet est intéressant; toutefois, il reste des problèmes. — Projekt jest interesujący; jednak pozostają problemy.
- néanmoins — bardzo formalne (niemniej jednak).
- Il était fatigué; néanmoins, il a terminé son travail. — Był zmęczony; niemniej jednak skończył pracę.
- bien que / quoique + subjontif — "chociaż, mimo że" wymagają subjonctivu:
- Bien qu'il soit jeune, il a beaucoup d'expérience. — Chociaż jest młody, ma dużo doświadczenia. (soit = subjonctif)
- Quoique tu le veuilles, cela n'arrivera pas. — Chociaż byś tego chciał, to się nie stanie.
- sans que + subjonctif — "bez tego, żeby" (wprowadza zdarzenie, które nie miało miejsca):
- Il est parti sans que je le sache. — Wyszedł, nie wiedząc o tym.
- à moins que + subjonctif — "chyba że"; często występuje z 'ne' ekspletif (bez zaprzeczenia):
- Je viendrai à moins qu'il ne pleuve. — Przyjdę, chyba że będzie padać. ('ne' tu jest ekspletif, nie zmienia znaczenia)
- Subjonctif: po wyrażeniach wyrażających wątpliwość, emocję, życzenie, oraz po niektórych spójnikach koncesyjnych (bien que, quoique, sans que, à moins que).
- Bien qu'il soit tard, je travaille. — Ponieważ zaczyna zdawać się sprzeczne z oczekiwaniem, używamy subjonctivu.
- Indicatif: po wyrażeniach dotyczących faktów lub po "même si" (nawet jeśli), które nie wymaga subjonctivu.
- Même s'il est fatigué, il viendra. — Choć jest zmęczony (fakt/hypoteza), używamy indicatif.
- malgré + rzeczownik — "pomimo":
- Malgré la pluie, nous sommes sortis. — Pomimo deszczu wyszliśmy.
- en dépit de + rzeczownik — synonim formalny:
- En dépit de ses efforts, il a échoué. — Pomimo jego wysiłków, nie udało się.
- contrairement à + rzeczownik — "w przeciwieństwie do":
- Contrairement à son frère, il est très calme. — W przeciwieństwie do brata, jest bardzo spokojny.
- même si + indicatif — "nawet jeśli" (mówimy o hipotetycznym lub realnym fakcie):
- Même si tu dis la vérité, il ne te croira pas. — Nawet jeśli powiesz prawdę, on ci nie uwierzy.
- bien que + subjonctif — "chociaż" (często bardziej literackie i wymaga subjonctivu):
- Bien qu'il dise la vérité, personne ne le croit. — Chociaż mówi prawdę, nikt mu nie wierzy.
- alors que / tandis que — mogą oznaczać "podczas gdy" (czas) lub "natomiast" (kontrast):
- Il aime le chocolat, alors que moi je préfère la vanille. — Lubi czekoladę, natomiast ja wolę wanilię. (kontrast)
- Il lisait le journal alors que je préparais le dîner. — Czytał gazetę, podczas gdy ja przygotowywałem obiad. (równoczesność)
- pendant que — zazwyczaj tylko równoczesność:
- Pendant que tu dors, je ferai la cuisine. — Podczas gdy będziesz spać, zrobię obiad.
Pozycja w zdaniu i interpunkcja: gdzie stawiać łączniki?
- mais: zwykle łączy dwa elementy i stoi po przecinku między nimi.
- Je veux partir, mais je ne peux pas. — Chcę wyjechać, ale nie mogę.
- Adwerby kontrastowe (pourtant, cependant, toutefois, néanmoins): często występują po średniku albo na początku zdania i są oddzielone przecinkiem.
- Il avait raison; pourtant, on l'a critiqué. — Miał rację; jednak go krytykowano.
- Cependant, il faut rester prudent. — Niemniej jednak trzeba być ostrożnym.
- par contre / en revanche: zwykle stoją na początku zdania lub po krótkiej pauzie.
- Il ne viendra pas. Par contre, son frère viendra. — On nie przyjdzie. Za to przyjdzie jego brat.
- bien que / même si: jeśli zdanie podrzędne poprzedza zdanie główne, zwykle stawiamy przecinek:
- Bien qu'il fasse froid, nous sortons. — Chociaż jest zimno, wychodzimy.
- Nous sortons même s'il fait froid. — Wychodzimy nawet jeśli jest zimno. (gdy podrzędne stoi po głównym, przecinek często nie jest konieczny)
Najczęstsze błędy i jak ich unikać
- Niepoprawnie: Malgré qu'il soit malade, il est venu. — (choć to bywa słyszalne, „malgré que" jest uważane za niezalecane w piśmie)
- Poprawnie: Bien qu'il soit malade, il est venu. / Malgré sa maladie, il est venu.
- Niepoprawnie: Bien que il est fatigué, il travaille. — (tu trzeba subjonctif)
- Poprawnie: Bien qu'il soit fatigué, il travaille.
- Niepoprawnie: Même s'il soit fatigué, il viendra. — ("même si" nie wymaga subjonctivu)
- Poprawnie: Même s'il est fatigué, il viendra.
- "Par contre" jest bardziej potoczne; "en revanche" pasuje do języka formalnego i pisemnego. W mowie obie formy są często wymienne, ale w pracy pisemnej wybieraj "en revanche".
- Quoique = chociaż (z subjonctif): Quoique tu sois fatigué, fais ton travail. — Chociaż jesteś zmęczony, rób swoją pracę.
- Quoi que = cokolwiek (również z subjonctif): Quoi que tu fasses, je te soutiendrai. — Cokolwiek zrobisz, będę cię wspierać.
- Błędnie: Malgré qu'il pleuve, nous sortons.
- Błędnie: Quoique tu dis, je n'écoute pas.
- Błędnie: Même s'il soit occupé, il viendra.
- mais — ale
- Je suis fatigué, mais je continue. — Jestem zmęczony, ale kontynuuję.
- cependant / pourtant / toutefois / néanmoins — jednak / jednakże / niemniej jednak (różny stopień formalności)
- Il a échoué; pourtant, il a essayé. — Nie udało mu się; jednak próbował.
- par contre / en revanche — za to / natomiast
- Il aime la musique classique; en revanche, elle préfère la pop. — On lubi muzykę klasyczną; natomiast ona woli pop.
- bien que — chociaż (wymaga subjonctivu)
- Bien qu'il soit tard, je travaille. — Chociaż jest późno, pracuję.
- même si — nawet jeśli (indicatif)
- Même si tu mens, je ne te croirai pas. — Nawet jeśli kłamiesz, nie uwierzę ci.
- malgré / en dépit de — pomimo + rzeczownik
- Malgré le bruit, j'ai dormi. — Pomimo hałasu, spałem.
- contrairement à — w przeciwieństwie do
- Contrairement à son père, il est très réservé. — W przeciwieństwie do ojca, jest bardzo powściągliwy.
- mais — ale; neutralne, łączy równorzędne elementy.
- par contre — za to; potoczne.
- en revanche — natomiast; formalne/neutralne.
- au contraire — wręcz przeciwnie; silne przeciwstawienie.
- pourtant — jednak; wyraża zaskoczenie/kontrast.
- cependant — jednakże; formalne.
- toutefois — jednak; formalno-literackie.
- néanmoins — niemniej jednak; bardzo formalne.
- bien que / quoique + subjonctif — chociaż; wymagają subjonctivu.
- même si + indicatif — nawet jeśli; nie wymaga subjonctivu.
- malgré / en dépit de + rzeczownik — pomimo czegoś.
- à moins que + subjonctif — chyba że; często z ne ekspletif.
- sans que + subjonctif — bez tego, żeby.
- alors que / tandis que — podczas gdy / natomiast (czas lub kontrast).
- quoi que / quoi que + subjonctif — cokolwiek; NIE mylić z quoique.
- "mais" to podstawowy "ale"; "par contre" (potoczne) i "en revanche" (bardziej formalne) wyrażają podobną ideę.
- Subjonctif pojawia się po wielu spójnikach koncesyjnych (bien que, quoique, sans que, à moins que). "Même si" nie wymaga subjonctivu.
- Unikaj "malgré que" w piśmie; używaj "malgré + rzeczownik" lub "bien que".
- Zwracaj uwagę na rejestr: pour la langue parlée używaj "par contre"; w piśmie preferuj "en revanche", "cependant" lub "toutefois".
Mam nadzieję, że ten przewodnik pomoże Ci rozróżnić popularne łączniki przeciwstawne we francuskim i poprawnie ich używać. Jeśli chcesz, mogę przygotować krótki skrót z najważniejszymi regułami do codziennego powtarzania.