Używanie zdań względnych określających (who, which, that — dla informacji istotnej) - angielski Grammar

Używanie zdań względnych określających (defining relative clauses): who, which, that — dla informacji istotnej

Co to są zdania względne określające?

Zdania względne określające (ang. defining lub restrictive relative clauses) podają istotną informację, która IDENTYFIKUJE rzecz lub osobę, o której mówimy. Bez tej części zdania znaczenie byłoby niepełne lub niejasne. W angielskim nie oddzielamy ich przecinkami.

Przykłady:
"The students who study hard pass the exam." — Tłumaczenie: "Studenci, którzy się dużo uczą, zdają egzamin." (tu mówimy tylko o tych studentach, którzy się uczą ciężko — informacja istotna)
"The book that I bought is on the table." — Tłumaczenie: "Książka, którą kupiłem, leży na stole." (mówimy o konkretnej książce — informacja istotna)

Kiedy używamy 'who', 'which' i 'that'?</b]

Who — dla ludzi

Używamy "who" gdy względne odnosi się do osoby lub osób.

Przykłady: "The woman who works at the bank speaks Spanish." — "Kobieta, która pracuje w banku, mówi po hiszpańsku." "Students who arrive late must sign the book." — "Studenci, którzy się spóźniają, muszą się wpisać do książki."

Which — dla rzeczy (i zwykle zwierząt)
- "Which" stosuje się głównie do rzeczy i (często) do zwierząt.
Przykłady:
"The car which is parked outside is mine." — "Samochód, który stoi na zewnątrz, jest mój."
"The cake which she made tasted great." — "Ciasto, które ona zrobiła, było pyszne."

That — dla rzeczy i (często) ludzi w zdaniach określających
- "That" można użyć zamiast "who" i "which" w zdaniach określających (zwłaszcza w mowie potocznej). W piśmie formalnym często preferuje się "who" dla ludzi i "that" dla rzeczy.
Przykłady:
"The man that called you is waiting." — "Mężczyzna, który do ciebie dzwonił, czeka." (można też użyć "who")
"Books that have pictures sell well." — "Książki, które mają ilustracje, dobrze się sprzedają." (ważna cecha identyfikująca książki)

Inne formy: whom, whose, where, when
- whom — obiekt (formalnie) — rzadziej w mowie, częściej w piśmie: "The person whom I met was kind." — "Osoba, którą spotkałem, była miła." Częściej w mowie: "The person who I met…"
- whose — do wyrażenia posiadania (może dotyczyć ludzi, a często i rzeczy): "A student whose phone rang left the room." — "Student, którego telefon zadzwonił, wyszedł z sali." (dla rzeczy też: "a house whose roof was damaged")
- where — miejsca: "The town where I grew up is small." — "Miasto, w którym dorastałem, jest małe."
- when — czasy/daty: "The year when we met was 2010." — "Rok, w którym się poznaliśmy, to 2010."

Jak tworzymy zdania względne określające? (struktura i omijanie zaimka)

Standardowa kolejność: rzeczownik (lub zaimek) + względne + zdanie podrzędne.
Jeśli zaimek względny jest podmiotem w zdaniu podrzędnym, nie można go pominąć.

Przykład (podmiot): "The girl who lives next door is a doctor." — "Dziewczyna, która mieszka obok, jest lekarką." (nie można pominąć "who")

Jeśli zaimek względny jest obiektem (dopełnieniem) w zdaniu podrzędnym, często można go pominąć (tzw. zero relative pronoun).

Przykład (obiekt): "The book (that) I bought yesterday is interesting." — "Książka, którą kupiłem wczoraj, jest ciekawa." (można powiedzieć "that I bought" lub po prostu "I bought")

- Zaimki po przyimkach:
Formalnie przyimek można postawić przed zaimkiem: "The person to whom I spoke..." — "Osoba, z którą rozmawiałem..."
W mowie potocznej częściej przyimek stoi na końcu: "The person I spoke to..." — też poprawne w zdaniu określającym.

- Uwaga na pozycję zdania względnego: musi ono bezpośrednio odnosić się do rzeczownika, który opisuje. Niepoprawne przesunięcie może zmienić znaczenie.
"I saw a man with a telescope who was on the hill." — niejasne; lepiej: "I saw a man who was on the hill with a telescope."

Interpunkcja i różnica między defining (określające) a non-defining (nieokreślające) zdaniami względnymi

Zdania określające: informacja istotna, bez przecinków.

"The students who study hard pass the exam." — (tylko ci, którzy się uczą, zdają)

Zdania nieokreślające (non-defining): dodatkowa, nieistotna informacja, zawsze oddzielona przecinkami; nie używa się w nich "that".

"My brother, who lives in Spain, is a pilot." — "Mój brat, który mieszka w Hiszpanii, jest pilotem." (to dodatkowa informacja; mówimy o jednym określonym bracie)

ZMIANA ZNACZENIA PRZEZ PRZECINKI:
- "Cars that have airbags are safer." — "Samochody, które mają poduszki powietrzne, są bezpieczniejsze." (mówimy o tych samochodach posiadających poduszki — grupa wyróżniona)
- "My car, which has airbags, is safer." — "Mój samochód, który ma poduszki powietrzne, jest bezpieczniejszy." (informacja dodatkowa o moim konkretnym samochodzie)

Który zaimek: that czy which?
- Amerykańska zasada stylu często: "that" dla zdań określających, "which" dla nieokreślających. Brytyjska angielszczyzna bywa bardziej elastyczna i dopuszcza "which" w zdaniach określających.
- Aby uniknąć wątpliwości w formalnym pisaniu: używaj "that" w zdaniach określających i "which" w nieokreślających.
- "That" nie może występować w zdaniu nieokreślającym: niepoprawne: "My car, that is red, is fast." — poprawnie: "My car, which is red, is fast."

Częste błędy i jak ich unikać

1. Użycie przecinków przy zdaniu określającym (zmienia znaczenie): Błędnie: "People, who smoke often get sick." (brak sensu: sugeruje, że wszyscy ludzie palą) Poprawnie: "People who smoke often get sick." — "Ludzie, którzy palą, często chorują."

2. Pomijanie zaimka, gdy jest podmiotem:
Błędnie: "The woman I lives next door is kind."
Poprawnie: "The woman who lives next door is kind."

3. Używanie "that" w zdaniu nieokreślającym:
Błędnie: "My sister, that works in Berlin, visited me."
Poprawnie: "My sister, who works in Berlin, visited me."

4. Stosowanie "who" do rzeczy lub "which" do ludzi:
Błędnie: "The phone who is on the table..."
Poprawnie: "The phone which is on the table..." (lub: "The phone that is on the table...")

5. Zbyt formalne użycie "whom" w mowie potocznej — nie jest błędem, ale w rozmowie często lepiej użyć "who" lub zmienić szyk zdania.
Formalnie: "The man whom I met was polite."
W mowie: "The man who I met was polite." lub "The man I met was polite."

Porównanie z językiem polskim — co warto wiedzieć</b]

W polskim mamy zaimek względny "który/która/które" i odmienia się go przez przypadki, liczbę i rodzaj. W angielskim "who/which/that" nie odmieniają się (wyjątki: who/whom/whose).

Przykład: EN: "The book (that) I bought is new." — PL: "Książka, którą kupiłem, jest nowa." (w polskim musisz użyć formy zależnej od roli w zdaniu)

W angielskim możesz pominąć zaimek względny, gdy jest dopełnieniem; w polskim zwykle trzeba użyć odpowiedniej formy "który/którą/...".

EN: "The person I met was friendly." — PL: "Osoba, którą spotkałem, była sympatyczna." (nie można pominąć zaimka w polskim)

W polskim szyk i przypadek dają informację, którą w angielskim daje zaimek (who/which) i jego pozycja.

Słowniczek (krótkie definicje)</b]

Antecedent (określane słowo): rzeczownik, do którego odnosi się zdanie względne.
Relative pronoun (zaimek względny): who, which, that, whom, whose, where, when.
Defining (określające / restrictive): zdanie podaje istotną informację, bez przecinków.
Non-defining (nieokreślające / non-restrictive): dodatkowa informacja, oddzielona przecinkami.
Subject / Object (podmiot / dopełnienie): decyduje, czy we względnym można pominąć zaimek.

Podsumowanie — najważniejsze zasady</b]

Zdania względne określające dają istotną informację i nie są oddzielane przecinkami.
Używaj "who" dla ludzi, "which" dla rzeczy/zwierząt, "that" jako uniwersalnego zamiennika w zdaniach określających (szczególnie w mowie). W formalnym piśmie: preferuj "who" dla ludzi i "that" dla defining clauses dotyczących rzeczy.
Jeśli zaimek jest dopełnieniem, możesz go pominąć: "The book (that) I read...". Jeśli jest podmiotem — nie możesz pominąć: "The girl who lives...".
Przemyśl przecinki: ich użycie (lub brak) może zmienić sens zdania.

Jeśli chcesz, mogę teraz przygotować tabelę z krótkimi wzorami i dodatkowymi przykładami do powtarzania lub wskazać typowe ćwiczenia samodzielne.