Possessive pronomen (mój, twój, jego, jej osv.) + substantiv

Dette betyr former som står foran et substantiv for å vise hvem som eier det eller hvem det hører til. På polsk tilsvarer de engelske/norske "my/your/his/her/our/their" — for eksempel: mój dom (mitt hus), twoja książka (boka di), jego samochód (hans bil).

Når bruker jeg possessive pronomen?

• For å vise eierskap: To jest mój dom. — Dette er huset mitt.


• For kroppsdeler, familie, personlige gjenstander: Moja mama jest w domu. — Moren min er hjemme.


• Til å markere relasjoner/tilhørighet: To jest nasza szkoła. — Dette er skolen vår.

Hvordan fungerer samsvar (kjønn, tall og kasus)?
Possessive pronomen som mój, twój, nasz, wasz, swój oppfører seg som adjektiver: de må samsvare med substantivet i kjønn (maskulin/feminin/nøytrum), tall (entall/flertall) og kasus (mianownik, dopełniacz, celownik osv.).

Eksempler (grunnleggende samsvar):

• mój kot — min (hann)katt (maskulin)


• moja kotka — min (hunn)katt (feminin)


• moje dziecko — mitt barn (nøytrum)


• moi przyjaciele — vennene mine (maskulin personlig, flertall)

Hvordan bøyer jeg "mój"? (mønsteret for twój/nasz/wasz/swój)
Nedenfor er en praktisk referanse for mój. Twój, nasz, wasz, swój bøyes etter samme mønster (samme endelser), bortsett fra forskjeller i stamme (twój, nasz, wasz, swój). Husk at akk. mask. levende (osobowy) bruker genitivending.

[*]Nominativ (mianownik)

• maskulinum: mój


• femininum: moja


• nøytrum: moje


• mask. personlig flertall: moi


• annet flertall: moje

[*]Genitiv (dopełniacz)

• mask./nøytrum: mojego


• femininum: mojej


• flertall: moich

[*]Dativ (celownik)

• mask./nøytrum: mojemu


• femininum: mojej


• flertall: moim

[*]Akkusativ (biernik)

• mask. personlig (levende): mojego (samme som genitiv)


• mask. ikke-personlig (ting): mój (samme som nominativ)


• femininum: moją


• nøytrum: moje


• flertall mask. personlig: moich


• flertall ikke-personlig: moje

• Widzę mojego przyjaciela. — Jeg ser vennen min. (mask. levende)


• Widzę mój dom. — Jeg ser huset mitt. (ting)

[*]Instrumental (narzędnik)

• mask./nøytrum: moim


• femininum: moją


• flertall: moimi

[*]Lokativ (miejscownik)

• mask./nøytrum: moim


• femininum: mojej


• flertall: moich

Viktige merknader om bøyning

• Akkusativ forskjell: maskuline substantiv som er levende (personer/dyr) bruker genitivform i akkusativ. Derfor blir det mojego przyjaciela, ikke mój przyjaciel.


• Flertall maskuline personlige: bruk moi/twoi/nasi/wasi foran mannlige grupper: Moi przyjaciele są tutaj.

Unntak: jego, jej, ich (ubøyelige foran substantiv)

• jego, jej og ich endrer ikke form foran substantiv. De står alltid slik uansett kjønn, tall eller kasus til substantivet:


• To jest jego książka. — Dette er boka hans.


• Widzę jej kota. — Jeg ser katten hennes.


• To jest ich dom. — Dette er huset deres.


• Merk: Disse er restformer etter gamle pronomener og oppfører seg som ubøyelige determinative foran substantiv.

Refleksivt possessiv: swój (sin/sitt/sine)

• Swój brukes når eieren er subjektet i samme setning. På norsk tilsvarer dette sin/sitt/sine. Dette er ofte den vanligste feilkilden for skandinaviske elever.

Eksempler:

• Ona czyta swoją książkę. — Hun leser sin egen bok. ("sin" = boka til subjektet )


• Ona czyta jej książkę. — Hun leser hennes bok. ("jej" = boka til en annen kvinne)


• Oni sprzedali swój samochód. — De solgte bilen sin.


• Oni sprzedali ich samochód. — De solgte bilen deres (til en annen gruppe).

Regelen: hvis eieren = subjektet i setningen, bruk swój; hvis eieren er en annen person, bruk jego/jej/ich eller annet passende possessiv.

Ordrekkefølge og stil

• Den normale plasseringen er før substantivet: mój dom, ikke dom mój. Siste form dom mój finnes i poesi/forsterkning eller høystemt stil, men er uvanlig i dagligtale.

Vanlige feil å unngå (med korte forklaringer)]

• Feil: bruke jego/jej/ich når eieren er subjektet. Riktig: bruk swój.


• Feil: On szuka jego telefonu. (hvis "on" leter etter sin egen telefon)


• Riktig: On szuka swojego telefonu.

• Feil: ikke gjøre pronomenet samsvarende med substantivets kjønn/tall/ kasus.
• Feil: moja kot ("kot" er maskulin)
• Riktig: mój kot

• Feil: ignorere animacy i akkusativ.
• Feil: Widzę mój przyjaciel.
• Riktig: Widzę mojego przyjaciela.

• Feil: bruke moje foran mannlige personer i flertall.
• Feil: Moje przyjaciele
• Riktig: Moi przyjaciele

Kort gloseliste (vanskelige termer)

• Kasus (polsk: przypadek / np. mianownik, dopełniacz): form som vise grammatisk funksjon (subjekt, objekt osv.).


• Kjønn (rodzaj): maskulin, feminin, nøytrum — påvirker adjektiv/possessiv.


• Animacy (ożywienie): levende vs ikke-levende — påvirker akkusativ hos maskulin.


• Refleksivt possessiv: possessiv som refererer tilbake til subjektet (polsk: swój).

Oppsummering

• Lær mønsteret for et possessiv (f.eks. mój) og bruk samme endelser for twój, nasz, wasz, swój.


• Husk at jego/jej/ich ikke bøyes foran substantiv, og at swój brukes når eieren er subjektet.


• Øv på vanlige nominativ/akkusativ-genitiv-par (spesielt for maskuline levende substantiv) — dette løser de fleste feil.

God praksis: legg merke til hvordan possessivet endres i setninger med ulike kasus (f.eks. etter preposisjoner) og hvordan swój endrer betydning sammenlignet med jego/jej/ich. Lykke til med videre øving!