Beroepen en nationaliteit 013 vrouwelijke vormen

• Gebruik een vrouwelijke vorm wanneer je over een vrouw spreekt en je wilt dat het woord het geslacht aangeeft. In het Pools wordt dat vaak direct in het woord zelf uitgedrukt.
• Ona jest lekarką. — Zij is arts (vrouwelijk).
• On jest lekarzem. — Hij is arts.

• Let op de constructie met het werkwoord by07 (zijn): beroep en nationaliteit worden in predikaten meestal in de instrumentalis gezet (narz19dnik). Daarom:
• Jestem nauczycielem. — Ik ben (een) leraar (man).
• Jestem nauczycielk05. — Ik ben (een) lerares.

• Nationaliteit kun je op twee manieren uitdrukken:

1) Meest productief: suffix [-ka]

• Veel beroepen krijgen een vrouwelijke vorm door -ka aan de stam toe te voegen.


• aktor 12 aktorka


• nauczyciel 12 nauczycielka


• student 12 studentka


• dziennikarz 12 dziennikarka

• Agnieszka jest aktork05. — Agnieszka is actrice.


• Marta jest nauczycielk05 w szkole. — Marta is lerares op een school.

2) Vormen met [-czyni] (vaak bij -awca / -ca)

• Sommige mannelijk eindigende woorden (bijv. -awca) krijgen -czyni.


• sprzedawca 12 sprzedawczyni (verkoper 12 verkoopster)

• Sprzedawczyni pracuje w sklepie. — De verkoopster werkt in de winkel.

3) Vormen met [-nica] / [-ownica]

• Andere productieve suffixen zijn -nica of -ownica.


• pracownik 12 pracownica (medewerker 12 medewerkster)


• robotnik 12 robotnica

• W fabryce pracuje wiele pracownic. — In de fabriek werken veel vrouwelijke medewerkers.

4) Nationaliteiten: vaak [-ka] of [-anka]

• Veel nationaliteiten vormen vrouwelijk met -ka of -anka:


• Polak 12 Polka


• Niemiec 12 Niemka


• Rosjanin 12 Rosjanka


• Amerykanin 12 Amerykanka

• On jest Polakiem; Ona jest Polk05. — Hij is een Pool; zij is een Poolse.


• On jest Rosjaninem; Ona jest Rosjank05. — Hij is Rus; zij is Russin.

5) Uitzonderingen en titels

• Sommige woorden veranderen niet of worden als titel masculien gebruikt, vooral in formele contexten:


• profesor, doktor, s19dzia (rechter) — veel vrouwen worden in officiële of formele contexten ook met de mannelijke titel aangeduid (bijv. "Pani profesor").


• Toch bestaan informele of journalistieke feminisaties: profesorka, doktorka, prezeska; gebruik deze voorzichtig (en vraag bij twijfel aan de persoon wat zij prefereert).

6) Vermijd archaefsche vormen

• Oudere vormen zoals -owa (vrouwe van) en -f3wna (dochter van) zijn geen moderne vrouwelijke beroepsvormen en betekenen vaak "echtgenote/dochter van iemand":


• kowal 12 kowalowa / kowalf3wna — (vrouw van de smid, dochter van de smid) — dit gebruik vermijden als je een professionele vrouw bedoelt.

Voorbeelddeclinatie (lekarka = vrouwelijke arts):

• Mianownik (Nominatief) — lekarka


• Lekarka pracuje w szpitalu. — De arts (v) werkt in het ziekenhuis.


• Dope22niacz (Genitief) — lekarki


• Nie ma lekarki na dy7cze. — Er is geen vrouwelijke arts op dienst.


• Celownik (Dativ) — lekarce


• Daj to lekarce. — Geef dat aan de arts (v).


• Biernik (Accusatief) — lekark19


• Widzę lekark19. — Ik zie de arts (v).


• Narz19dnik (Instrumental) — lekark05


• Ona jest lekark05. — Zij is arts.


• Miejscownik (Locatief) — lekarce


• Mf3wimy o lekarce. — We spreken over de arts (v).

• Pools maakt in het meervoud onderscheid tussen "liczba mnoga rodzaju m19skoosobowego" (mannen of gemengde groepen) en vrouwelijke of niet-persoonlijke meervoudsvormen.
• Als de groep alleen vrouwen bevat, gebruik je de vrouwelijke meervoudsvorm:
• Lekarki pracuj05 w tym szpitalu. — De vrouwelijke artsen werken in dit ziekenhuis.
• Als de groep mannen bevat of gemengd is, gebruik je de mannelijke-persoonlijke meervoudsvorm:
• Lekarze pracuj05 w tym szpitalu. — Artsen (mannen of gemengd) werken in dit ziekenhuis.

• Dit beïnvloedt ook bijvoeglijke en persoonsgebonden verbuigingen:
• Oni s05 zm19czeni. (mannengroep of gemengd)
• One s05 zm19czone. (alleen vrouwen)

• Als zelfstandig naamwoord (Polak/Polka) worden namen van volken/groepen in het Pools met een hoofdletter geschreven:
• Polak, Polka, Niemiec, Niemka, Rosjanin, Rosjanka
• Als bijvoeglijk naamwoord (polski/polska) schrijf je met een kleine letter:
• polski pisarz, polska pisarka

Voorbeelden:

• On jest Polakiem. — Hij is een Pool.


• Ona jest Polk05. — Zij is een Poolse.


• To jest polski pisarz. — Dat is een Poolse schrijver (man).


• To jest polska pisarka. — Dat is een Poolse schrijfster.

• Veel officiële titels blijven in formele schriften onveranderd (mannelijk) of worden als mannelijke titels gebruikt met een aanspreking als "Pani":
• Pani doktor Kowalska, Pani profesor Nowak
• In de spreektaal of in media zie je vaak feminiseringen (profesorka, dyrektorka, ministerka). Het is verstandig om:

• Fout: de verkeerde naamval na "jest" gebruiken.
• Correct: Ona jest nauczycielk05, niet *Ona jest nauczycielka.
• Fout: bijvoeglijk en zelfstandig woord door elkaar halen (Polk05 vs polska) zonder aandacht voor hoofdletter/kleine letter en casus.
• Fout: archaïsche -owa / -f3wna gebruiken om een beroep aan te duiden (vermijd).
• Fout: bij gemengde groepen de vrouwelijke meervoudsvorm gebruiken (Pools vereist mannelijke-persoonlijke meervoud als er minstens e9e9n man aanwezig is).