Geavanceerde passieve structuren (gebruik van "on", passief in verschillende tijden)

Wat betekent de lijdende vorm (passief)?

De lijdende vorm (passief) geeft aan dat het onderwerp van de zin de handeling ondergaat in plaats van uitvoert. In plaats van 'I made the cake' (actief) zeggen we in passief 'The cake was made (by me).' Passief legt de nadruk op de handeling of op het object dat iets ondergaat — niet op de actor.

Voorbeelden (Nederlands):
- Actief: 'De docent corrigeert de toetsen.'
- Passief: 'De toetsen worden door de docent gecorrigeerd.'

In het Engels wordt het passief meestal gevormd met een vorm van 'be' + voltooid deelwoord (past participle):
- 'The letters are written.' (present passive)
- 'The letters were written.' (past passive)

Wanneer gebruik je het passief?

Gebruik passief wanneer:
- de uitvoerder onbekend of onbelangrijk is: 'My bike was stolen.' / 'Mijn fiets is gestolen.'
- je de uitvoerder wilt vermijden (beleefdheid of beschuldiging vermijden): 'Mistakes were made.' / 'Er zijn fouten gemaakt.'
- je object van actie wilt benadrukken: 'The results were published.' / 'De resultaten werden gepubliceerd.'
- wetenschappelijke of neutrale stijl: 'Data were collected.' / 'Gegevens werden verzameld.'

Verschil tussen "zijn" en "worden" in het Nederlands (vergelijken met Engels)

Belangrijk onderscheid:
- 'worden' + voltooid deelwoord = dynamische passief (handeling): 'Het huis wordt gebouwd.' (men bouwt het huis)
- 'zijn' + voltooid deelwoord = statische/resultatieve passief (toestand): 'Het huis is gebouwd.' (het staat gereed)

In het Engels wordt dit verschil vaak door context aangegeven: 'The house is built' kan beide betekenen. Om de gebeurtenis te benadrukken gebruik je: 'The house has been built' of 'The house was built.'

Hoe wordt het passief gevormd in verschillende tijden?

Bijna alle tijden kunnen in het Engels passief gemaakt worden door de juiste vorm van 'be' te gebruiken plus het voltooid deelwoord. Hieronder voorbeelden met Nederlandse vertaling (veel voorbeelden in het Nederlands, gevolgd door de Engelse vorm).

Present simple (tegenwoordige tijd):
- Nederlands: 'De brieven worden bezorgd.'
- Engels: 'The letters are delivered.' (are + past participle)

Past simple (onvoltooid verleden tijd):
- Nederlands: 'De brief werd gisteren geschreven.'
- Engels: 'The letter was written yesterday.' (was/were + past participle)

Present continuous (tegenwoordig voortdurende tijd):
- Nederlands: 'Op dit moment worden de ramen schoongemaakt.'
- Engels: 'The windows are being cleaned right now.' (am/is/are being + past participle)

Past continuous (verleden voortdurende tijd):
- Nederlands: 'De weg werd gerepareerd terwijl we passeerden.'
- Engels: 'The road was being repaired when we passed by.' (was/were being + past participle)

Present perfect (voltooid tegenwoordige tijd):
- Nederlands: 'De resultaten zijn gepubliceerd.'
- Engels: 'The results have been published.' (have/has been + past participle)

Past perfect (voltooid verleden tijd):
- Nederlands: 'Het project was afgewerkt voordat de vergadering begon.'
- Engels: 'The project had been finished before the meeting.' (had been + past participle)

Future (toekomende tijd):
- Nederlands: 'Het project zal morgen worden afgerond.'
- Engels: 'The project will be finished tomorrow.' (will be + past participle)

Modale hulpwerkwoorden (modals):
- Nederlands: 'De documenten moeten worden ondertekend.'
- Engels: 'The documents must be signed.' (must + be + past participle)

Perfect modale constructies:
- Nederlands: 'De documenten hadden ondertekend moeten zijn.' of 'De documenten hadden moeten worden ondertekend.'
- Engels: 'The documents should have been signed.' (should have been + past participle)

Zeer zeldzaam: voltooid continue passief:
- Engels technisch mogelijk: 'The house has been being renovated for months.' — klinkt zwaar en wordt bijna nooit gebruikt; men zegt liever 'The house has been under renovation for months' of 'The house has been renovated over the past months.'

Geavanceerde passieve constructies en varianten

1. 'Get'-passive (informele variant):
- Engels: 'He got injured during the game.' / 'She got promoted.'
- Nederlands: 'Hij raakte gewond tijdens de wedstrijd.' / 'Zij werd gepromoveerd.'

Toelichting: 'get' wordt vaak gebruikt in informele spreektaal en kan een onverwacht of ongunstig resultaat benadrukken. Niet alle werkwoorden kunnen goed met 'get' in passief.

2. Causative: 'have/get something done' (laten doen):
- Engels: 'I had my hair cut.' (I arranged for someone to cut it)
- Nederlands: 'Ik liet mijn haar knippen.' of 'Ik heb mijn haar laten knippen.'

Vorm in het Engels: subject + have/get + object + past participle. Deze constructie benadrukt dat iemand anders de handeling verrichtte.

3. Passive van zinnen met twee objecten (double-object verbs):
- Actief: 'They gave him a medal.'
- Passief mogelijk: 'He was given a medal.' of 'A medal was given to him.'
- Nederlands: 'Hij kreeg een medaille.' / 'Een medaille werd aan hem gegeven.'

Opmerking: In het Nederlands is het vaak natuurlijker 'krijgen' te gebruiken in plaats van een echte passieve constructie met 'worden'.

4. Prepositionele passief (prepositional passive):
- Engels: 'The bed was slept in.' / 'The room was looked after by the nanny.'
- Nederlands: Vaak anders geformuleerd: 'Er werd in het bed geslapen.' of 'De oppas zorgde voor de kamer.'

Engels staat preposities aan het eind van de passieve zin toe; Nederlands gebruikt vaak een andere constructie.

5. Passief met rapporterende werkwoorden en infinitieven (He is said to have...):
- Engels: 'He is said to have left.' / 'She is believed to be the best candidate.'
- Nederlands: 'Er wordt gezegd dat hij vertrokken is.' / 'Men gelooft dat zij de beste kandidaat is.'

Toelichting: Dit is een veelgebruikte, formele manier om geruchten of meningen weer te geven zonder een specifieke actor te noemen.

6. Existentieel/impersonaal passief: 'there is/are' en 'it is said':
- Engels: 'There is believed to be no solution.'
- Nederlands: 'Men gelooft dat er geen oplossing is.' of 'Er wordt gedacht dat er geen oplossing is.'

Deze constructies drukken vaak een algemene mening of vermoedening uit.

7. Adjectivische passief vs. werkwoordspassief (adjectival vs. verbal passive):
- Adjectivisch (toestand): 'The window is broken.' (het raam is gebroken = het is in gebroken staat)
- Werkwoordspassief (handeling): 'The window was broken by the kids.' (actie die gebeurde)
- Nederlands maakt het onderscheid explicieter met 'zijn' (toestand) en 'worden' (handeling):
- Toestand: 'Het raam is gebroken.'
- Handeling: 'Het raam werd door de kinderen gebroken.'

Gebruik van "on" (impersonale subjecten) en vergelijking met Nederlands

In sommige talen (bijv. Frans: 'on') is er een onpersoonlijk onderwerp dat 'men', 'we' of 'people' betekent. Bij vertaling naar het Engels zie je vaak dat zo'n onpersoonlijk onderwerp in het Engels wordt uitgedrukt met:
- 'one' of 'people' (formeel/algemeen),
- 'they' of 'you' (in spreektaal),
- of met een passieve constructie: 'It is said that...' of 'There is said to be...'.

Voorbeelden (Frans -> Engels -> Nederlands):
- Frans: 'On parle français ici.'
- Engels: 'French is spoken here.' of 'One speaks French here.'
- Nederlands: 'Er wordt hier Frans gesproken.' of 'Men spreekt hier Frans.'

- Frans: 'On m'a volé mon portefeuille.'
- Engels: 'My wallet was stolen.'
- Nederlands: 'Mijn portemonnee is gestolen.' of 'Mij is mijn portemonnee gestolen.'

Toelichting voor Nederlandssprekers: het Franse 'on' wordt vaak het best vertaald door Nederlandse passieven met 'er wordt' of door 'men' als de vertaling formeel mag klinken. In veel gevallen gebruikt het Engels de passieve vorm in plaats van een woord als 'on' of 'men'.

Passief met voorzetsels, in- en uitheemse verschillen

Sommige Engelse zinnen kunnen een passief vormen met een gescheiden voorzetsel (preposition stranding), bijvoorbeeld 'The house was lived in.' Dit is in het Nederlands vaak onnatuurlijk; je kiest dan:
- een actieve formulering: 'Mensen woonden in het huis.'
- of een andere passieve/omschrijvende constructie: 'Er werd in het huis gewoond.'

Veelgemaakte fouten en valkuilen

- Te veel passief: overmatig gebruik maakt zinnen onnodig omzichtig of vaag. Gebruik actief waar duidelijker en directer.
- Verwarring tussen 'zijn' en 'worden' in het Nederlands: onthoud dat 'worden' voor handelingen en 'zijn' voor toestanden/results.
- Verkeerde tijdsvorm: vergeet niet dat de vorm van 'be' de tijd bepaalt; 'has been done' ≠ 'had been done'.
- Ongepast gebruik van 'get': niet alle werkwoorden passen natuurlijk in get-passive; let op stijl en betekenis.
- Onjuiste agentstructuur: in zinnen met twee objecten moet je kiezen welke object je tot onderwerp maakt ('He was given a medal' vs 'A medal was given to him').
- Foutieve vertaling van 'on' (Frans) als letterlijk 'on' in het Engels; kies 'one/people/they' of een passieve constructie zoals hierboven.

Praktische tips voor keuze tussen actief en passief

- Kies passief als de actor onbekend of onbelangrijk is.
- Gebruik actief voor duidelijkheid en bondigheid als de actor wel belangrijk is.
- In formele teksten en wetenschappelijke rapporten is het passief acceptabel om objectiviteit te tonen.
- Bij vertalen: zoek naar natuurlijke equivalenten in de doeltaal; soms is in het Nederlands 'men' of 'er wordt' beter dan een letterlijke passiefvertaling.

Kort overzicht van veelvoorkomende passieve patronen (Engels) met Nederlandse vertaling

- Present simple passive: is/are + pp → 'is/wordt' + voltooid deelwoord
- 'The book is read.' → 'Het boek wordt gelezen.'
- Past simple passive: was/were + pp → 'werd/werden' + voltooid deelwoord
- 'The letter was sent.' → 'De brief werd verstuurd.'
- Present perfect passive: have/has been + pp → 'is/zijn' + voltooid deelwoord
- 'The results have been published.' → 'De resultaten zijn gepubliceerd.'
- Modal passive: modal + be + pp → 'moeten/kunnen + worden' / 'moeten + ... zijn' (orde kan variëren)
- 'The task must be completed.' → 'De taak moet worden voltooid.'
- Causative (have/get something done): have/get + object + pp → 'laten' + infinitief (Nederlands)
- 'I had my car repaired.' → 'Ik liet mijn auto repareren.'

Glossarium (korte termen)

- Actief (active): zin waarin het onderwerp de handeling uitvoert.
- Passief / lijdende vorm (passive): zin waarin het onderwerp de handeling ondergaat.
- Agent: de uitvoerder van de handeling (in het Engels vaak met 'by' of in het Nederlands met 'door').
- Get-passive: passief gevormd met 'get' (Engels), informeler dan 'be'.
- Adjectival passive: voltooid deelwoord gebruikt als bijvoeglijk naamwoord (toestand).
- Verbal passive: voltooid deelwoord gebruikt als werkwoord (actie).

Slotopmerkingen

Passieven zijn essentieel in beide talen, maar je moet kiezen tussen passief en actief met oog voor helderheid, stijl en betekenis. Voor Nederlandse sprekers is het nuttig om te letten op het onderscheid tussen 'worden' (handeling) en 'zijn' (toestand) — iets wat in het Engels vaak uit context blijkt. Bij vertalen van het Franse 'on' kies je meestal voor 'er wordt', 'men', 'people/one' of een Engelse passieve constructie.

Als je wilt, kan ik een korte tabel maken met specifieke voorbeelden per Engelse tijd en de natuurlijke Nederlandse vertaling, of extra vergelijkende voorbeelden van 'on' (Frans) → Engels → Nederlands.