Bijzinnen met de aanvoegende wijs (subjonctif) — pour que, bien que, enz. - Frans Grammar

Wat betekenen "bijzinnen met de aanvoegende wijs (subjonctif)"?

De aanvoegende wijs (Frans: subjonctif) is geen tijd, maar een modus: hij drukt de houding van de spreker uit (wil, wens, twijfel, emotie, noodzaak, mogelijkheid, doel, enz.). Bijzinnen met de aanvoegende wijs zijn ondergeschikte zinnen waarvan het werkwoord in het subjonctif moet staan omdat de hoofdzin of de voegwoordelijke combinatie dat vereist.

Voorbeeld:
Je veux que tu viennes. — Ik wil dat je komt. (hoofdzin drukt een wens uit → subjonctif in de bijzin)

Wanneer gebruik ik de subjonctif in bijzinnen?

In het kort: gebruik subjonctif in bijzinnen na uitdrukkingen van wil/verbod, emotie, twijfel/ongezekerheid, noodzaak/waardebeoordeling, doel (pour que), voorwaarde/voorbehoud, en bij sommige voegwoorden (bien que, avant que, jusqu'à ce que, enz.). Hieronder per categorie voorbeelden en korte uitleg.

1) Wil, wens, bevel, toestemming (volonté, désir, ordre)

Woorden: vouloir que, souhaiter que, désirer que, demander que, ordonner que, exiger que, interdire que, permettre que.

Voorbeeld: Je veux que tu viennes. — Ik wil dat je komt. Elle demande que nous partions tôt. — Zij vraagt dat wij vroeg vertrekken. Il exige que le travail soit fini aujourd'hui. — Hij eist dat het werk vandaag af is.

Tip: als het onderwerp van hoofd- en bijzin hetzelfde is, gebruik je geen subjonctif maar de infinitief: Je veux partir. (niet: Je veux que je parte.)

2) Emotie en gevoel (émotion)

Woorden: être content/triste/heureux/regretter que, craindre que, avoir peur que.

Voorbeelden: Je suis content que tu sois là. — Ik ben blij dat je er bent. Je regrette qu'il ne puisse pas venir. — Ik vind het jammer dat hij niet kan komen. Je crains qu'il ne pleuve. — Ik vrees dat het gaat regenen. (het "ne" hier is explétief; zie verder)

3) Twijfel en onzekerheid (doute, incertitude)

Woorden: douter que, il est douteux que, il est possible que (vaak subj.), il est peu probable que.

Voorbeelden: Je doute qu'il ait compris. — Ik betwijfel of hij het heeft begrepen. Il est possible qu'elle vienne demain. — Het is mogelijk dat ze morgen komt. Contrast: Il est certain que... / Il est évident que... gebruiken meestal de indicatif: Il est certain qu'il viendra. — Het is zeker dat hij komt.

4) Noodzaak, oordeel of waardeoordeel (nécessité, jugement)

Woorden: il faut que, il est nécessaire que, il est important que, il vaut mieux que, il est dommage que.

Voorbeelden: Il faut que tu fasses tes devoirs. — Je moet je huiswerk maken. Il est dommage que tu n'aies pas pu venir. — Het is jammer dat je niet hebt kunnen komen.

5) Doel en bedoeling (but): pour que, afin que

Gebruik subjonctif omdat gewenst resultaat niet gegarandeerd is.

Voorbeelden: Je ferme la porte pour que le bébé puisse dormir. — Ik doe de deur dicht zodat de baby kan slapen. Nous parlons doucement afin que personne n'entende. — We praten zacht zodat niemand het hoort.

Als onderwerp hetzelfde is, gebruik liever een infinitief: J'étudie pour réussir. — Ik studeer om te slagen. (niet: pour que je réussisse)

6) Concessie: bien que, quoique

Woorden: bien que, quoique (beide altijd subjonctif).

Voorbeelden: Bien qu'il soit malade, il travaille. — Hoewel hij ziek is, werkt hij. Quoique fatigués, nous avons continué. — Hoewel we moe waren, zijn we doorgegaan.

7) Voorwaarde en beperking: à condition que, pourvu que, à moins que

Woorden: à condition que, pourvu que, à moins que (+ ne explétif soms).

Voorbeelden: Tu peux sortir à condition que tu rentres à minuit. — Je mag uitgaan op voorwaarde dat je om middernacht thuiskomt. Pourvu qu'il fasse beau, nous irons à la plage. — Hopelijk wordt het mooi weer; dan gaan we naar het strand. Je viendrai, à moins qu'il ne pleuve. — Ik kom, tenzij het regent.

8) Tijdsaanduidingen: avant que, jusqu'à ce que, en attendant que

Woorden: avant que, jusqu'à ce que, en attendant que (altijd subjonctif). Belangrijk: après que vraagt de indicatif (veelgemaakte fout).

Voorbeelden: Rentre avant qu'il ne fasse nuit. — Ga naar huis voor het donker wordt. (ne explétif optioneel) Attends ici jusqu'à ce que je revienne. — Wacht hier totdat ik terugkom. Incorrect vaak gehoord: *Après qu'il soit parti. Normatief: Après qu'il est parti / Après son départ... (après que + indicatif)

9) Bijvoeglijke bijzinnen / onbepaalde antecedenten (relative clauses)

Als het antecedent onzeker of ontkennend is of als het gaat om een superlatief/alleenheid, kies je vaak subjonctif:

Voorbeelden: Je cherche quelqu'un qui sache parler espagnol. — Ik zoek iemand die Spaans kan spreken. (bestaan onzeker) Il n'y a personne qui puisse m'aider. — Er is niemand die me kan helpen. C'est le seul qui puisse le faire. — Hij is de enige die het kan doen.

Hoe vorm ik de subjonctif? (présent en passé)

Présent du subjonctif (meest gebruikt)
- Vorm: neem de derde persoon meervoud (ils) van de présent, verwijder de uitgang -ent en voeg de uitgangen toe: -e, -es, -e, -ions, -iez, -ent.
Voorbeelden met regelmatige stammen:
parler (ils parlent) → que je parle, que nous parlions
finir (ils finissent) → que je finisse, que nous finissions
attendre (ils attendent) → que j'attende, que nous attendions

- Veel voorkomende onregelmatige vormen (enkele voorbeelden):
être → que je sois, que nous soyons
avoir → que j'aie, que nous ayons
aller → que j'aille, que nous allions
faire → que je fasse, que nous fassions
pouvoir → que je puisse, que nous puissions
savoir → que je sache, que nous sachions
vouloir → que je veuille, que nous voulions
venir → que je vienne, que nous venions
prendre → que je prenne, que nous prenions
boire → que je boive, que nous buvions

Passé du subjonctif (subjonctif passé)
- Vorm: subjonctif présent van avoir of être + voltooid deelwoord (participe passé). Kies être of avoir volgens normaal gebruik (zoals bij passé composé). Bij être: participe passé past zich aan qua geslacht en aantal.
Voorbeelden:
Je doute qu'il ait compris. — Ik betwijfel of hij het begrepen heeft.
Je suis heureux que tu sois venu(e). — Ik ben blij dat je gekomen bent.

Concordantie van tijden (wanneer présent, wanneer passé, en literair gebruik)

- Hoofdzin in de tegenwoordige tijd / toekomst / gebiedende wijs:
* Gebruik subjonctif présent voor handelingen die tegelijk plaatsvinden of nog moeten gebeuren: Il faut que tu viennes demain.
* Gebruik subjonctif passé als de handeling in de bijzin eerder is dan de hoofdzin: Je suis désolé que tu aies raté le train. — Ik vind het jammer dat je de trein gemist hebt.

- Hoofdzin in de verleden tijd (imparfait, passé composé etc.):
* Traditioneel (littéraire) gebruikt men imparfait du subjonctif of plus-que-parfait du subjonctif voor overeenkomstige tijden, maar dit is zelden in spreektaal.
* In modern Frans wordt vaak de présent du subjonctif (of passé du subjonctif) gebruikt na een verleden hoofdzin: Elle voulait que nous partions plus tôt. (i.p.v. Elle voulait que nous partissions.)

Voorbeelden:
Il faut que tu partes maintenant. — Het is nodig dat je nu vertrekt. (présent)
Il fallait que tu partes alors. — Men zou in literair Frans zeggen: il fallait que tu partisses; in spreektaal: il fallait que tu partes.

Speciale punten en uitzonderingen

Ne explétif

Soms zie je een extra "ne" na bepaalde werkwoorden/voegwoorden (craindre que, avant que, à moins que, empêcher que...). Dit is het "ne explétif": het verandert de betekenis niet (het is geen ontkenning) en is vaak formeler of stijlgebonden.

Voorbeeld: Je crains qu'il ne vienne. — Ik vrees dat hij komt. (het 'ne' is niet negatief) Rentre avant qu'il ne fasse nuit. — Ga naar huis voordat het donker wordt.

Après que ≠ Avant que

Heel belangrijk: après que vereist normaal de indicatif (omdat het over een feit in het verleden gaat). Voorbeeld:

Après qu'il est parti, j'ai fermé la porte. — Nadat hij vertrok, deed ik de deur dicht. (indicatif)

Avant que vereist subjonctif: Avant qu'il parte, dis-lui au revoir. — Voordat hij vertrekt, zeg hem gedag.

Sans que versus sans + infinitif

Sans que + subjonctif als er twee verschillende onderwerpen zijn of als de actie in de bijzin een onverwachte wending aangeeft:

Il est parti sans que je le sache. — Hij is vertrokken zonder dat ik het wist.

Als het onderwerp hetzelfde is, gebruik je vaak sans + infinitif:

Il est parti sans me prévenir. — Hij is weggegaan zonder mij te waarschuwen.

Veelgemaakte fouten en hoe ze te vermijden

1. Infinitief gebruiken terwijl onderwerp verschilt
Fout: *Je veux partir que tu partes. — Correct: Je veux que tu partes. / Je veux partir. (zelfde onderwerp → infinitief)

2. Indicatief gebruiken in plaats van subjonctif na expressies van twijfel of emotie
Fout: *Je doute qu'il vient. — Correct: Je doute qu'il vienne.

3. 'Après que' met subjonctif (tegen de norm)
Fout: *Après qu'il soit parti. — Correct volgens standaardtaal: Après qu'il est parti.

4. Onthoud concordantie: pas le même tijdgebruik als in het Nederlands altijd matches niet precies
Soms gebruiken Nederlandstaligen de tegenwoordige tijd waar het Frans subjonctif passé verwacht. Controleer of de bijzin eerder is dan de hoofdzin (dan vaak subjonctif passé nodig).

Rijke verzameling voorbeelden per categorie

Wil / wens / bevel

Je veux que tu me dises la vérité. — Ik wil dat je me de waarheid zegt. Nous demandons que les résultats soient publiés. — Wij vragen dat de resultaten worden gepubliceerd. Il interdit que les enfants mettent leurs mains sur la table. — Hij verbiedt dat de kinderen hun handen op tafel leggen.

Emotie

Je suis triste que tu partes. — Ik ben verdrietig dat je vertrekt. Elle est heureuse que sa fille ait réussi. — Zij is blij dat haar dochter geslaagd is. Nous craignons qu'il ne soit trop tard. — We vrezen dat het te laat is.

Twijfel / mogelijkheid

Je ne pense pas qu'il sache la réponse. — Ik denk niet dat hij het antwoord weet. Il est peu probable qu'elle accepte l'offre. — Het is onwaarschijnlijk dat zij het aanbod accepteert. Je doute qu'il ait fini avant midi. — Ik betwijfel of hij klaar is voor de middag.

Noodzaak / oordeel

Il faut que vous soyez prudents. — U moet voorzichtig zijn. Il est essentiel que les élèves comprennent la leçon. — Het is essentieel dat de leerlingen de les begrijpen. C'est dommage que tu ne puisses pas venir. — Het is jammer dat je niet kunt komen.

Doel (pour que / afin que)

Il parle fort pour que tout le monde entende. — Hij spreekt luid zodat iedereen het hoort. Je t'ai laissé un message afin que tu saches où nous étions. — Ik heb je een bericht achtergelaten zodat je weet waar we waren.

Concessie (bien que / quoique)

Bien qu'il soit tard, elle continue à travailler. — Hoewel het laat is, werkt ze door. Quoique fatigante, la route en valait la peine. — Hoewel vermoeiend, was de reis de moeite waard.

Voorwaarde (à condition que / pourvu que / à moins que)

Tu peux venir à condition que tu apportes une pièce d'identité. — Je mag komen als je een identiteitsbewijs meeneemt. Pourvu que rien n'arrive, nous partirons demain. — Hopelijk gebeurt er niets; dan vertrekken we morgen. Je viendrai, à moins qu'il ne soit malade. — Ik kom, tenzij hij ziek is.

Tijd (avant que / jusqu'à ce que / en attendant que)

Termine ton travail avant que le prof n'arrive. — Maak je werk af voordat de leraar komt. Ne partez pas jusqu'à ce que j'aie fini. — Vertrek niet totdat ik klaar ben. Il attend en attendant que son ami arrive. — Hij wacht terwijl hij wacht dat zijn vriend aankomt.

Relatieve bijzinnen en onbepaaldheid

Je cherche un médecin qui parle anglais. — Ik zoek een dokter die Engels spreekt. (bestaan onzeker → subjonctif: ...qui parle / ...qui sache? beide mogelijk; vaak subjonctif bij onbepaaldheid) Il n'y a personne ici qui puisse l'aider. — Er is hier niemand die hem kan helpen. C'est la seule personne qui sache la vérité. — Hij is de enige die de waarheid weet.

Zinnen met 'sans que' en 'sans + infinitif'

Il est parti sans que je le sache. — Hij ging weg zonder dat ik het wist. Elle est sortie sans prévenir. — Ze is weggegaan zonder te waarschuwen.

Korte begrippenlijst (glossarium)

Bijzin (subordonnée): Een ondergeschikte zin die niet zelfstandig staat; vaak ingeleid door 'que' of een voegwoord.
Hoofdzin (proposition principale): De zelfstandige zin waar de bijzin aan gekoppeld is.
Aanvoegende wijs / subjonctif: Modi die subjectieve houdingen uitdrukt (wens, twijfel, emotie, noodzaak...).
Indicatif: Modi die feiten en zekerheden uitdrukt. Veel uitdrukkingen met zekerheid vragen de indicatif.
Ne explétif: Het extra 'ne' dat soms voorkomt na bepaalde werkwoorden/voegwoorden zonder negatiebetekenis; stilistisch.

Samenvatting: snelle checklist

Heeft de hoofdzin een wens, bevel, emotie, twijfel, noodzaak, doel of een van de specifieke voegwoorden (pour que, bien que, afin que, avant que, jusqu'à ce que, etc.)? → meestal subjonctif.
Zijn hoofd- en bijzin hetzelfde onderwerp? → gebruik infinitief in plaats van subjonctif.
Is de gebeurtenis in de bijzin eerder dan die in de hoofdzin? → gebruik subjonctif passé (of literair vorm voor verleden tijd).
Pas op met après que (indicatif) en met het ne explétif (formeel, optioneel).

Veel succes met oefenen — observeer in echte teksten (kranten, boeken, gesprekken) wanneer Fransen subjonctif gebruiken; dat helpt het gevoel voor de modus te ontwikkelen.