Mērķa un papildinājuma teikumi (że, żeby)

[*]Wiem, że on jest chory. (Es zinu, ka viņš ir slims.)
[*]Powiedziała, że przyjdzie jutro. (Viņa teica, ka nāks rīt.)
[*]Myślę, że to dobra decyzja. (Es domāju, ka tas ir labs lēmums.)
[*]Słyszałem, że koncert został odwołany. (Es dzirdēju, ka koncerts tika atcelts.)

Piemēri mērķim:

[*]Idę do sklepu, żeby kupić chleb. (Eju uz veikalu, lai nopirktu maizi.)
[*]Uczę się, żeby zdać egzamin. (Mācos, lai nokārtoju eksāmenu.)
[*]Zadzwonię, żeby cię uprzedzić. (Piezvanīšu, lai tevi informētu iepriekš.)
[*]Przyszedłem po to, żeby pomóc. (Es ierados, lai palīdzētu.)
[*]Zamknij okno, żeby nie było zimno. (Aizver logu, lai nebūtu auksti.)

Piemēri vēlmei / prasībai / lūgumam:

[*]Chcę, żebyś przyszedł. (Es gribu, lai tu atnāc.)
[*]Proszę, żeby pan podpisał ten dokument. (Lūdzu, lai kungs paraksta šo dokumentu.)
[*]Chciałbym, żebyśmy pojechali razem. (Es vēlētos, lai mēs brauktu kopā.)
[*]Poprosiłem, żeby przynieśli dokumenty. (Es lūdzu, lai viņi atnes dokumentus.)
[*]Trzeba, żeby to było zrobione dziś. (Nepieciešams, lai tas tiktu izdarīts šodien.)

Kā atšķiras "że" un "żeby" — vienkāršs pratīšanas tests

• Ja runa ir par faktu, ticību vai ziņojumu → lieto że (ka). Piemēram: Myślę, że on przyjdzie.


• Ja runa ir par nolūku ("lai"), vai ja izsaki vēlmi/prasību, — parasti lieto żeby. Piemēram: Chcę, żeby on przyszedł.

Kā veido teikumus ar 'że' un 'żeby'?

• Struktūra ar 'że': Galvenais teikums + komats + że + atkarīgais teikums (parasti: subjekts + predikāts).

• Struktūra ar 'żeby' (mērķis):
• Ja subjektam ir tas pats (galvenajā un atkarīgajā teikumā) bieži lieto żeby + bezokolicznik vai żeby + infinitīvs:

• Ja subjekti atšķiras vai ja vēlies izcelt darbības veicēju — lieto żeby + pabeigtā/personalizētā forma (finīta forma) un norādi subjektu:

• Lai uzsvērtu nolūku, var lietot konstrukciju po to, żeby:

Personu formas parasti izskatās šādi: żebym, żebyś, żeby, żebyśmy, żebyście, żeby
Piemēri:

[*]Chciałbym, żebym miał więcej czasu. (Es vēlētos, lai man būtu vairāk laika.)
[*]Chciałbym, żebyś zadzwonił. (Es vēlētos, lai tu piezvanītu.)
[*]Proszę, żebyście poczekali. (Lūdzu, lai jūs pagaidāt.)

Svarīgas piezīmes un biežākās kļūdas

[*]Nevajadzīgs 'że' pēc vēlmes/pavēles: pēc glagoliem kā "chcieć", "prosić" nav pareizi teikt *"Chcę, że…". Pareizi: Chcę, żeby….

• Nepareizi: *Chcę, że on przyjdzie.


• Pareizi: Chcę, żeby on przyszedł. (Es gribu, lai viņš nāk.)

[*]Žeby ≠ że (ziņošana): ja tu citē vai ziņo par notikumu, izmanto że, nevis żeby.

• Nepareizi: *Powiedziała, żeby jest chora.


• Pareizi: Powiedziała, że jest chora. (Viņa teica, ka viņa ir slima.)

[*]Dubults "by" (nepieciešams izvairīties): neuzliec papildus nosacījuma piedēkli -by uz darbības vārda, ja jau lieto żeby.

• Nepareizi: *Chcę, żeby on przyszedłby.


• Pareizi: Chcę, żeby on przyszedł.

[*]Bezokolicznik vs finīta forma mērķim: ja galvenā teikuma subjekts un atkarīgā subjekts ir tas pats, bieži lieto bezokolicznik: Idę, żeby kupić. Ja subjekti atšķiras, norādi subjektu un lieto finītu formu: Wysłałem, żebyś otrzymał.

[*]Stila atšķirība 'żeby' un 'aby': aby ir literārāka/formālāka, żeby — sarunvalodiskāka; nozīme bieži tā pati.

• Uczę się, aby zdać egzamin. (formāli) vs Uczę się, żeby zdać egzamin. (parasti).

Salīdzinājuma piemēri (lai iemācītos atšķirt):

[*]Myślę, że on przyjdzie. — Es domu, ka viņš nāks. (pārstāvu viedokli/faktu)
[*]Chcę, żeby on przyszedł. — Es gribu, lai viņš nāk. (es vēlos, lai tas notiek)